"O kadar güneş koruyucu sürdüm, yine de lekelendim." Yaz sonunda muayenede "bronzlaşmışsınız" dediğimde en sık duyduğum cevap bu. Çoğu zaman arkasından şu geliyor: "Yaz boyu çocukların peşindeydim. Ama güneş koruyucumu hiç aksatmadım."
Haklısınız, sürdünüz. Bu yazıda neden yetmediğini, lekelerin nasıl oluştuğunu ve lazerin ne yapabileceğini, ne yapamayacağını anlatmak istiyorum.
Güneş koruyucu neden tek başına yetmiyor?
Güneş koruyucu bir filtre, kalkan değil. Etiketteki korumayı ancak yeterli miktarda sürüp düzenli yenilediğinizde alıyorsunuz. Güneş koruyucu ayrıca hasar gören hücreleri onaramıyor.1
Muayenede en sık karşılaştığım dört neden şunlar:
- Yeterince sürülmüyor. Bunu aşağıda ayrıca anlatıyorum.
- Yenilenmiyor. Uluslararası öneri 2 saatte bir yenilemek.2 Ben içeride de 3 saatte bir yenilemenizi öneriyorum.
- En güçlü saatlerde dışarıda kalınıyor. Ben hastalarıma 11 ile 16 arasında iç ortamda olmalarını öneriyorum.
- Şemsiye altı korunmak sanılıyor. Işık kumdan ve sudan yansıyıp şemsiyenin altına da geliyor.
Yüzüme ne kadar güneş koruyucu sürmeliyim?
Yüzünüze iki parmak boyu: bir parmak yüzün bir yarısına, ikinci parmak diğer yarısına.
Güneş koruyucunun koruyuculuğu, santimetrekareye 2 mg sürdüğünüz varsayılarak ölçülüyor. Çoğumuz bunun çok altında sürüyoruz ve etikette yazan korumanın ancak üçte biri ile dörtte biri kadarını alıyoruz.3 Dışarıdaysanız 2 saatte bir yenileyin. Şapkasız ve gözlüksüz dışarı çıkmayın.
Lekeler görünmeden önce ciltte ne oluyor?
Lekeler görünmeden çok önce cilt tonu bozulmaya başlıyor. Cilt daha donuk ve grimtırak görünüyor; buna cilt tonu eşitsizliği diyoruz.
Güneş deriye ulaştığında zavallı derimiz kendini korumak için pigment üretiyor. Biz buna bronzluk diyoruz. Ama bronzluk güneş hasarının göstergesi. Her yaz bu pigmentin bir kısmı altta birikiyor. Henüz leke olarak görünmüyor, ancak cildin ışığı yansıtmasını bozuyor.
Şu anki ten renginiz bu yüzden lise yıllarınızdakiyle aynı değil. Kol içi ve kalça gibi güneş görmeyen bölgeleriniz de bu yüzden kışın bile yüzünüzden en az bir ton açık. Ton eşitliği, cilt kalitesini tanımlayan dört temel bileşenden biri olarak kabul ediliyor.4
Lekeler neden bir gün birden ortaya çıkıyor?
Aslında birden çıkmıyorlar. Yıllardır altta birikiyorlar ve bir gün görünür hale geliyorlar.
Bunu bir bardak gibi düşünün. Her yaz bardağa biraz daha su ekleniyor. Bir gün taşıyor ve altta biriken pigment lekeler olarak ortaya çıkıyor. Cildi ultraviyole ışıkla fotoğrafladığımızda bu uyuyan lekeleri, siz fark etmeden önce görebiliyorum.
Yüzdeki yaşlanma bulgularının yaklaşık yüzde sekseninden güneşin sorumlu olduğu düşünülüyor.1 Yaş ilerledikçe hem koyu hem açık alanlar artıyor ve renk giderek düzensizleşiyor.5
Kapalı alanda ya da kışın da korunmam gerekiyor mu?
Evet. Güneşi sadece yaz tatilinde değil, yılın 365 günü alıyoruz.
Cam UVB'yi durduruyor. Ancak UVA'nın bir kısmı camdan geçiyor.6 Görünür ışık da pigment üretimini tetikliyor; renkli, yani demir oksit içeren güneş koruyucular buna karşı destek oluyor.1 Bu yüzden pencere kenarında, arabada, kapalı havada da korunmanızı öneriyorum.
Lekeler için hangi lazerleri kullanıyorum?
Kış aylarında lekeler ve cilt tonu eşitsizliği için fraksiyonel lazer ve Q-switched Nd:YAG lazerden faydalanıyorum. Kızarıklık da varsa ayrı bir lazer ekleyebiliyorum.
Lazeri tek başına değil, evde size özel olarak düzenlediğim tedavilerle birlikte planlıyoruz. Evdeki tedavi ilk basamak, lazer ise ikinci basamak.4 Hangi lazerin, kaç seans ve hangi aralıkla uygulanacağına muayenede, cildinizi değerlendirdikten sonra karar veriyoruz.
Lazer lekeleri tamamen siler mi?
Hayır. Lazer bir silgi değil. Lekeleri hafifletebilir, ancak tam düzelmeyebilir ve bir oranda mutlaka geri gelir.
Pigment üretimi sonu gelmeyen bir süreç. Güneş ışınları uyarmaya devam ettikçe bu süreç de devam ediyor. Bu yüzden lazeri kışları tekrar etmeyi öneriyorum.
Teniniz hâlâ bronzsa bekliyoruz. Bronz ciltte lekeler azalmak yerine artabilir. 365 gün korunmayı başaramayacaksanız tedaviye başlamanızı önermem; emekler boşa gider.
Sık sorulan sorular
Bulutlu havada da güneş koruyucu sürmem gerekir mi?
Evet. Bulut ve pus ultraviyoleyi durdurmuyor. Kışın ve kapalı havada da güneş koruyucunuzu sürmenizi öneriyorum.
SPF değeri yüksek bir güneş koruyucu tek başına yeterli mi?
Hayır. SPF değeri, santimetrekareye 2 mg sürüldüğünde ölçülüyor. Çoğumuz bunun çok altında sürüyoruz ve etikette yazan korumanın ancak bir kısmını alıyoruz. Yeterli miktar, düzenli yenileme, gölge, şapka ve gözlük birlikte gerekiyor.
Lekeler için lazer en iyi hangi mevsimde yapılır?
Ben leke ve cilt tonu eşitsizliği için lazerleri kış aylarında uyguluyorum. Güneşin daha az olduğu bu dönemde cilt daha sakin oluyor ve lazer sonrası korunmak daha kolay.
Lazerden sonra lekeler geri gelir mi?
Hastadan hastaya değişen oranlarda bir kısmı mutlaka geri gelir. Pigment üretimi güneş uyardıkça devam eden bir süreç. Bu yüzden lazeri kışları tekrar etmeyi ve yıl boyu korunmayı öneriyorum.
Kışın lazer, yazın ve yıl boyu gerçek korunma. Biri olmadan diğeri yarım kalıyor.
Dr. Sadiye Kuş
Kaynaklar
1. Armour K. Cosmeceuticals to address cutaneous photoageing. Opinions and Progress in Cosmetic Dermatology. 2022;2(1):8–12.
2. Realistic Sunscreen Durability: A Randomized, Double-blinded, Controlled Clinical Study. J Drugs Dermatol. 2018;17(1):116–117. jddonline.com
3. SunSmart Plus: the more informed use of sunscreens. Med J Aust. 2004;180(1). mja.com.au
4. Goldie K, Kerscher M, et al. Skin Quality – A Holistic 360° View: Consensus Results. Clin Cosmet Investig Dermatol. 2021;14:643–654. doi:10.2147/CCID.S309374
5. Dobos G, et al. Quantifying dyspigmentation in facial skin ageing: an explorative study. Int J Cosmet Sci. 2015;37:542–549. doi:10.1111/ics.12233
6. Ilyas EN, et al. Evaluation of UV-A and UV-B transmission through the windows of gas, hybrid, and electric vehicles. Arch Dermatol Res. doi:10.1007/s00403-024-03771-x
Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır ve muayenenin yerini tutmaz. Tedavi kararı, cildiniz değerlendirildikten sonra kişiye özel verilir.
